bruinja hellet biezem troch Fryske pozij
 
troch Henk van der Veer
 
De Hommerts Tsead Bruinja (1974, Rinsumageast) waard grut yn Damwld en Kollum, hij wennet no yn Grins. Yn dy std studearre er earst Ingels en letter Frysk. Bruinja is meartalich dichter, hy skriuwt syn fersen yn it Hollns, Ingels en Frysk. Syn pozij ferskynde nder oaren yn de tydskriften Hjir, Trotwaer, Ravage, De Blauwe Fedde en De Rottend Staal Nieuwsbrief.
Snt koar is Bruinja redakteur fan it literr tydskrift Kistwurk. Bruinja joech twa bondels mei Hollnstalige fersen yn eigen behear t: Vreemdgaan (1998) en Startschot (1999). Yn 2000 makke hij syn offisjele debt mei De wizers yn it read. Ferline jier kaam syn twadde bondel mei Fryske fersen t: De man dyt rinne moat. Beide Frysktalige bondels binne tige sober mar drtroch net minder fraai foarmjn troch Gert Jan Slagter. De beide tjeften binne ferskynd bij Utjouwerij Bornmeer yn Ljouwert.
Op 28 septimber 2000 naam ik en publyk, it wie yn Dokkum, Tsead Bruinja in ynterview f. Der wiene dy jn in soad minsken yn `e Dokkumer bibleteek. Wat ik mij fierder noch fan dy jn yn it sin bringe kin is dat Tsead yn it earstoan hiel skruten op mij oerkaam. Letter en dan benammen bij it foarlzen fan syn pozij rekke der dichter hielendal los.
In prachtige foardracht, syn fersen lykje skreaun te wzen foar de performance! Snt dat petear en optreden binne der twa jier foarbij gien, en Tsead Bruinja hat al hiel wat poadiumoptredens achter de rch. Hy die sels mei oan Poetry International yn Rotterdam. De relatyf jonge dichter hat in geweldige manifestaasjedrang. Ek syn eigen website (www.tseadbruinja.nl) ferriedt de noadige ambysje of sat er it sels ris troch in journalist optekenje liet: In dichter moat net stilsitte en wachtsje. Gelyk hat er, lit mar fan dy hearre! Alteast ast ek werklik wat te sizzen hast. En neffens mij hat Tsead Bruinja as dichter wat te sizzen. Al foegje ik der meiien oan ta dat Bruinja net in tagonklik dichter is.
Ut De wizers yn it read, is it de fersesyklus de deaden prate net mear mei my en dan benammen de folgjende rigels dyt yndruk op my makken:
 
mem sei tsjin myn maat
ik bin hartstikke keal
 
hy leaude it net
as in Stan Laurel
tilde se de prk op
 
sjoch mar
 
San fers rekket mij, omdat de ynhld tige konfrotearjend is. Neat gjin moaiskriuwerij, neat gjin metafoaren, mar spikerhurd de skrouske wierheid ferwurdzje. Yn `e debt-bondel steane nochal wat fan dizze anekdoatise fersen. De dichters skriuwt oer mem, suske en net te ferjitten oer pake:
 
kij dyt opjn wienen
waarden better by him
al moast hy der de hiele nacht
by bliuwe
 
foar har koe er neat oars
dwaan as de dokter betelje
en har namme yn
komateuze earen roppe
 
Wat foar it earst in bondel fan Tsead Bruinja yn hnen krijt, sil al gau tinke wat moat ik hjirmei? De lzer moat him/har hiel bot konsintrearje op `e tekst sels, wurd foar wurd. Bij it foarlzen fan syn gedichten begnen foar mij al dy frjemde sinnen lykwols te libjen. Der sit in geweldich soad ritme en firtuositeit yn syn wurk.
Ek de taal is mear as ienris tema drt dizze dichter oer skriuwt:
 
ik leau yn s taal
en dat dy feroarje moat
yn de minsken dyt it tsjinhlde
en de minsken dyt it neat skille kin
 
myn Frysk is net geef
mar it is de taal drt dit yn gebeurde
 
Dizze rigels binne yndied in bewiis dat Bruinja net yn geef Frysk skriuwt. Achteryn syn debtbondel, yn in neiwurd, skriuwt hij nochris oer hoet hij mei taal omgiet. Yn syn twadde bondel mei Frysktalige fersen, is it opfallend dat Bruinja yn fergeliking mei wat er yn syn earste bondel skriuwt noch proazastiser te wurk giet.
As foarbyld it earste part fan it fers Is your being served:
 
midden yn it ln tusken starich kgjend fee
keatst it blau fan swaailjochten f op `e giele trein
dyt oan ien tried wei oan `e skouders liket te lken
der is hjir gjin stasjon de wachtsjende reizigers dyt
fierderop ngeduldich op it perron
fan har horloazje nei de swijende speakers eagje
begjinne mei inoar te praten oer tiid en ferwachtings
it ambulnsefolk groetet de brnwacht
 
Wat mij ek oan in soad fersen fan Bruinja opfalt, is dat se sa sintchlik binne. Guon fan syn fersen stjonke suver. Ik helje hjir strofe trije en fjouwer t Mei Schwitters troch it Stedelijk oan:
 
dyn hannen rke nei roastwetter even wriuwe
en se rke nei fjoerstientsjes sjoch nder myn neils
sit modder mar myn wurk is skjin
 
dit bin ik ek wat ik net begryp
alles wat ik meitsje is hielal
of it no de rook fan earmholteswit is
of de tstjerrende neiklank fan it fuotstap
op in kelderstrep
 
Hiel wat dichtrigels fan Tsead Bruinja lykje mear as ien betsjutting te hawwen. Syn fersen binne in delslach fan heale tinzen, gefoelens, eangsten, grappen, fernuverings en oantinkens tagelyk. Hij brkt in fracht oan wurden en syn doel is net om ordening yn `e gaos oan te bringen, hij makket allinne (taal-)opnamen yn fersen.
Foar wat de muoite nimt op him/har te ferdjipjen yn it wurk sil op ien of oare wize beleanne wurde. Wat gjin boadskip oan it wurk fan dizze jonge Fryske dichter hat, it hocht fansels net, of sat ik oait ris ergens lies: Een gicht is als een ei. Je kunt het ook laten barsten. Mar dat dizze dichter in biezem troch de Fryske pozij hellet is dudelik. (Sneeker Nieuwsblad, 22-08-2002)

werom nei boppe

werom nei de resinsjeside