Tsead Bruinja: De baarch op `e kop
 
Troch Tsjerk Veenstra
 
Tsead Bruinja (wrom wol Tsead en gjin Brnja) hat de baarch ris op `e kop  holden en sjoen wat der allegearre trgele: wurden, sechjes, oantinkens en al dy oare dingen dyt er fan syn mem (en heit en suske en pake en beppe) krigen hie.
En dyt er kwyt wie of dyt t it sicht rekke wienen yn dat fiere Grins of oare plakken om utens drt Friezen mei aspiraasjes dyt fierder geanne as it eigen hiem, hinne tsjogge. Guon komme al gau wer op it spoar fan de Fundgrube dyt de memmetaal is en Tsead Bruinja is ien fan dy Grinzer Helden. Se bestoke Frysln mei harren produkten yn wurd en op skrift en it liket wol as meitsje se harren wurk derfan om s hjirre op `e kluten in dbele spegel foar te hlden: sjoch ris wat jim allegearre hawwe en sjoch ris wat der noch mear is yn de wrld. Dat is fansels in goed ding en wy moatte wiis wze mei harren krewearjen en it stjoeren fan frisse eastewyn.
Fan gefolgen giet yn harren fersen ek gauris oer harren relaasje mei taal, talen en mear beskaat it Frysk. Dat kin makkelik liede ta in soarte fan nlestoarjen en stammerjen, mar gelokkich sit der yn it ndersyk nei de taal by s Grinzer dichters ek altyd noch in hiel soad kluten: it giet oer de dingen by de wurden en de minsken en de loften, it wetter en de pleats, de stobbe en de ko. Drom kinne wy it as lzers fan harren pozij noch folgje en hawwe wy alteast noch fan harren woartels en wat se dr mei wolle en wat se t de baarch helle hawwe. Omdat wy ek likernch witte wat der yntreaun is.
Dat Tsead Bruinja alris frjemdgien is mei it Nederlnsk (Vreemdgaan, 1998) fernuveret s net mear: langer hast alle Fryske dichters ite fan twa taalwlen en dat is logysk: wy behearskje beide talen likegoed en dat it faak yn it Nederlnsk begjint, komt fansels fan de treurige situaasje op s middelbere skoallen drt it fak Frysk noch altyd troch de HH en DD rektoaren en bestjoerders kultureel de nekke omdraaid wurdt of better sein: it komt net iens ta waaksdom.
Fangefolgen moatte s dichters mei in ombocht tfine dat se noch earne in baarch hawwe te stean mei in gleuf en as se dr dan ris by ngelok mei skodzje, dan rattelt it sa frjemd en bekend. Bruinja seit yn it neiwurd by syn earste Fryske bondel De Wizers yn it Read: Ik hie mysels ferband en it is net sa dat it sear dien hat, mar by harren haw ik wei west en ik hie better foar harren soargje kinnen. Hy hat it der ek oer dat him de holle net gench is en dat er wer oan it thskommen is yn syn lea, foar bloed (en dat kin net oars as yn it Frysk).
De wizers steane yn it read: it wurdt heech tiid, mar ek: it wurdt tiid foar lichem en lea, foar bloed en bonken. Minder serebraal, mear t it hert of faaks it liif. De dichter giet yn dizze bondel tagelyk op `e siik nei syn relaasje mei de taal, wat de tiid dien hat en nei wrt dy taal mei ferbn is. Dat ropt soms wat apokalyptyske bylden op of swart-wyt snes t lde Fellini-films of tichter by hs dy t dy lde film nei it boek fan Teatske Alzum: Iepen Finsters. De dichter beneamt de dingen yn in eigen oanrette wurdfolchoarder dyt goed wurket yn de fersen mei wat mear tekst en mei langere rigels. Dy fersen hawwe ek in folle gruttere krft, mear beswarring, as de koarte en koartrigelige. In goed foarbyld fan san lang fers oer taal mei dy karakteristike Bruinja-rigels is it fers snder titel t de fdieling read.
De taal wurdt hjir oansprutsen mei leave, de tiid hat syn wurk dien ek it leauwe (yn oare talen, yn jild fertsjinjen) en it is no tiid foar it frij foarinoar oerstean (lit tiid s fan inoar fskuorre) en foar it weromslaan mei brgen fan wurden.
De enjambeminten wurkje yn Bruinja syn fersen mei om in sfear fan weromheljen op te roppen: troch it oerrinnen fan de rigels berikt er in soarte fan stream fan wurden dyt it ftaasten fersterke (as der gjin argewaasje fan krigen hast, alteast).
Ik bin benijd nei Tsead Bruinja syn folgjende bondel, want dy komt der grif: der falt noch hiel wat leabrekkend wurk te dwaan om dy sparpot hielendal leech te krijen. As tjouwerij Bornmeer der wer san moai boekje fan makket, hawwe wy wer in skat op `e planke.
 
t Friesch Dagblad (28-3-2001)